Đề án mới mở ra khuôn khổ phát triển nguồn nhân lực cho hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng

Ngày 3/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 1202/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong phạm vi cả nước đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

Không chỉ đặt mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, chuyên gia, Đề án còn mở ra khuôn khổ quan trọng nhằm phát triển nguồn nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, qua đó góp phần hoàn thiện hạ tầng chất lượng quốc gia và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trong nền kinh tế hiện đại, chất lượng sản phẩm không chỉ được quyết định bởi công nghệ sản xuất hay năng lực quản trị doanh nghiệp mà còn dựa trên một hệ thống đồng bộ gồm tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận, công nhận và kiểm soát chất lượng.

Hệ thống này giữ vai trò là công cụ quản lý nhà nước, nền tảng nâng cao năng suất, điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và cũng là "ngôn ngữ chung" của thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, để hệ thống vận hành hiệu quả, yếu tố quyết định chính là con người. Dù tiêu chuẩn được xây dựng đầy đủ, phòng thử nghiệm được đầu tư hiện đại hay nền tảng số được triển khai đồng bộ, nếu thiếu đội ngũ đủ năng lực để xây dựng, áp dụng, đánh giá và hỗ trợ doanh nghiệp thì khó tạo ra giá trị thực chất.

Theo ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo Nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, trong nhiều năm qua, đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đã từng bước hình thành tại các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức đánh giá sự phù hợp.

Lực lượng này đã đóng góp tích cực vào công tác xây dựng tiêu chuẩn, quản lý đo lường, kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa cũng như hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhiều hạn chế đã bộc lộ. Năng lực giữa các nhóm nhân lực chưa đồng đều; hoạt động đào tạo còn phân tán; chương trình, tài liệu chưa thống nhất; đặc biệt chưa có khung năng lực chung để xác định yêu cầu đối với từng vị trí việc làm và đánh giá kết quả sau đào tạo.

Đội ngũ chuyên gia có trình độ chuyên sâu, đủ khả năng tham gia hoạt động tiêu chuẩn hóa, đo lường và đánh giá sự phù hợp ở cấp khu vực và quốc tế vẫn còn thiếu.

Chuyển từ đào tạo theo nhu cầu sang phát triển năng lực

Theo đánh giá, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, phương thức quản lý nhà nước tiếp tục đổi mới và doanh nghiệp phải thích ứng với các yêu cầu ngày càng cao về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu số sản phẩm cũng như các hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế.

Điểm đáng chú ý của Đề án là không chỉ hướng đến việc tăng số lượng khóa đào tạo hay số lượt học viên mà tập trung xây dựng nền tảng phát triển năng lực một cách bài bản và lâu dài.

Theo đó, Đề án đặt mục tiêu xây dựng khung năng lực, tiêu chí đánh giá sau đào tạo, hệ thống chương trình và tài liệu cốt lõi; phát triển đội ngũ chuyên gia, giảng viên nòng cốt; đa dạng hóa phương thức đào tạo trên nền tảng số và huy động sự tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ đào tạo theo nhu cầu trước mắt sang phát triển năng lực dài hạn; từ đào tạo rời rạc sang đào tạo theo chuẩn; từ học để có chứng nhận sang học để làm được việc, giải quyết được vấn đề và tạo ra giá trị trong thực tiễn.

Góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Đối với khu vực quản lý nhà nước, Đề án góp phần nâng cao năng lực đội ngũ trực tiếp tham mưu, xây dựng chính sách, thanh tra, kiểm tra, tổ chức thực thi pháp luật và hướng dẫn chuyên môn về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Đây là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hệ thống quy định được triển khai thống nhất, minh bạch và phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại.

Đối với doanh nghiệp, việc nâng cao năng lực về tiêu chuẩn, đo lường, quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp sẽ giúp kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, giảm rủi ro, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, năng lực về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng ngày càng trở thành một bộ phận cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đối với các cơ sở giáo dục và người học, Đề án mở ra hướng tiếp cận mới khi thúc đẩy đưa kiến thức về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vào chương trình đào tạo chính quy, đặc biệt ở các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, quản trị, sản xuất và thương mại.

Việc trang bị kiến thức nền ngay từ nhà trường sẽ giúp sinh viên, học viên thích ứng nhanh hơn với yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Một nội dung quan trọng khác của Đề án là phát triển đội ngũ chuyên gia có khả năng tham gia sâu hơn vào các hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam mở rộng hội nhập, thúc đẩy thừa nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn, công nhận và đánh giá sự phù hợp, đội ngũ chuyên gia không chỉ cần vững chuyên môn mà còn phải có trình độ ngoại ngữ, kỹ năng hội nhập và tư duy quốc tế.

Đây là điều kiện để Việt Nam từng bước chuyển từ vai trò tiếp nhận sang tham gia xây dựng các tiêu chuẩn, chuẩn mực kỹ thuật ở khu vực và trên thế giới.

Có thể thấy, Quyết định số 1202/QĐ-TTg không chỉ hướng tới đào tạo nguồn nhân lực cho một lĩnh vực chuyên môn mà còn tạo khuôn khổ phát triển nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo đến doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người học.

Cách tiếp cận này thể hiện quan điểm phát triển nguồn nhân lực là nhiệm vụ của cả nền kinh tế, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng để Việt Nam hội nhập sâu rộng trong giai đoạn phát triển mới.

Thu Giang