Hiện đại hóa công tác hộ tịch, nâng cao chất lượng phục vụ người dân

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, Luật Hộ tịch năm 2026 được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ nhất đã thể hiện rõ tư duy đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật trên tinh thần các chủ trương của Đảng và Nhà nước. Theo đó, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý mà còn phải mang tính kiến tạo, mở đường cho sự phát triển, đồng thời lấy người dân làm trung tâm trong quá trình xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật.

Thứ trưởng cho biết, tinh thần xuyên suốt của Luật Hộ tịch năm 2026 là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong lĩnh vực hộ tịch nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân. Một trong những điểm đột phá của Luật là cho phép thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính, giúp người dân có thể đăng ký các sự kiện hộ tịch tại bất kỳ địa phương nào mà không bị ràng buộc bởi nơi cư trú.

Bên cạnh đó, Luật đã cắt giảm 22 thủ tục hành chính so với Luật Hộ tịch năm 2014; đồng thời quy định rõ nguyên tắc người dân chỉ phải cung cấp thông tin một lần, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu hộ tịch để giải quyết thủ tục hành chính. Đặc biệt, lần đầu tiên Luật quy định cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và tiếp tục thúc đẩy cải cách hành chính trong lĩnh vực hộ tịch.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, cùng với việc ban hành Luật Hộ tịch năm 2026, ngày 31/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2836/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2026 - 2030. Chương trình kế thừa những kết quả đạt được của giai đoạn trước, đồng thời khắc phục các tồn tại, hướng tới mục tiêu hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký và thống kê hộ tịch.

Chương trình tập trung hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về hộ tịch; bảo đảm mọi cá nhân, nhất là các nhóm yếu thế, được đăng ký đầy đủ, kịp thời, chính xác các sự kiện hộ tịch; xây dựng hệ thống dữ liệu hộ tịch hiện đại, tin cậy, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Chính phủ số và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) Nhâm Ngọc Hiển đồng chủ trì Hội nghị triển khai Luật Hộ tịch năm 2026 và Chương trình hành động quốc gia về đăng ký, thống kê hộ tịch giai đoạn 2026 - 2030

Để Luật Hộ tịch và Chương trình hành động được triển khai hiệu quả, Thứ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tăng cường phối hợp, chủ động đổi mới tư duy quản lý, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy chất lượng dữ liệu làm nền tảng và hiệu quả phục vụ phát triển đất nước làm mục tiêu hướng tới. Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng, với sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương và đội ngũ làm công tác hộ tịch trên cả nước, Luật Hộ tịch năm 2026 và Chương trình hành động quốc gia về đăng ký, thống kê hộ tịch giai đoạn 2026 - 2030 sẽ được triển khai đồng bộ, hiệu quả, góp phần phục vụ người dân ngày càng tốt hơn, tạo nền tảng dữ liệu quan trọng cho chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Trao đổi Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) Nhâm Ngọc Hiển cho biết, Luật Hộ tịch năm 2026 gồm 04 chương, 30 điều, đã tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ. Cụ thể:

Nhằm bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, thực hiện chủ trương chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, tạo điều kiện thuận lợi nhất - lấy người dân làm trung tâm trong giai đoạn hiện nay, Luật đã phân quyền đăng ký hộ tịch triệt để cho Ủy ban nhân dân cấp xã, tạo thuận lợi cho cả cơ quan đăng ký hộ tịch, người dân yêu cầu thực hiện đăng ký hộ tịch, tránh tình trạng đăng ký sai thẩm quyền, ảnh hưởng đến công tác quản lý, uy tín về giá trị giấy tờ hộ tịch, quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Theo quy định của Luật, người dân có thể yêu cầu đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch tại bất kỳ Ủy ban nhân dân cấp xã nào mà không phụ thuộc nơi cư trú hoặc địa giới hành chính. Quy định này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn hiện nay khi nhu cầu học tập, lao động, cư trú của người dân ngày càng linh hoạt, không còn bó hẹp trong phạm vi địa phương nơi đăng ký thường trú. Với quy định mới, người dân có thể lựa chọn nơi thuận tiện nhất để thực hiện thủ tục hành chính, đặc biệt là người lao động, sinh viên, người làm việc xa quê hoặc thường xuyên di chuyển.

Đáng chú ý, thực hiện chủ trương tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, quy định của Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Hộ tịch năm 2026 quy định 10 thủ tục đăng ký hộ tịch, giao Chính phủ quy định 07 thủ tục đăng ký hộ tịch, giảm 22 thủ tục hành chính so với Luật Hộ tịch năm 2014. Bên cạnh đó, Luật Hộ tịch chỉ quy định thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch, bao quát các trường hợp đăng ký hộ tịch (bao gồm các trường hợp thông thường, đặc biệt, đăng ký hộ tịch trong nước và có yếu tố nước ngoài, đăng ký hộ tịch cho đối tượng yếu thế).

Các quy định cụ thể về thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch - là những nội dung dễ thay đổi, biến động, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết, theo nguyên tắc giấy tờ là thành phần hồ sơ thuộc loại giấy tờ/thông tin đã khai thác được trong các cơ sở dữ liệu thì cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác, người dân không phải nộp, xuất trình hoặc cung cấp lại, rút ngắn và bảo đảm khả thi về thời hạn giải quyết, trả kết quả đăng ký hộ tịch.

Về phương thức thực hiện thủ tục đăng ký hộ tịch, dù thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ, nhưng Luật vẫn quy định các phương thức thực hiện truyền thống (nộp hồ sơ trực tiếp tại trụ sở cơ quan có thẩm quyền, gửi hồ sơ qua hệ thống dịch vụ bưu chính), bởi, một bộ phận người dân ở địa bàn còn khó khăn về internet, về điều kiện tiếp cận (như hộ nghèo, hộ cận nghèo...) hoặc kỹ năng số còn hạn chế (như đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi...) chỉ có thể thực hiện thủ tục hành chính theo phương thức truyền thống này.

Việc quy định nhiều phương thức để người dân có nhiều cơ hội lựa chọn và bảo đảm thực hiện quyền của mình tốt nhất. Luật giao Chính phủ quy định chi tiết về đăng ký hộ tịch trực tuyến theo hướng bảo đảm thực hiện đăng ký hộ tịch trực tuyến đối với tất cả các thủ tục, trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục, trừ thủ tục đăng ký kết hôn, giám hộ - là việc hộ tịch có điều kiện, cần thể hiện rõ sự tự nguyện, khả năng đáp ứng của các bên.

Liên quan đến Chương trình hành động quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2026 – 2030, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp cho biết, Chương trình hành động được xây dựng với mục tiêu tổng quát là “xây dựng hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch quốc gia thống nhất, hiện đại, hiệu quả, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch của mọi cá nhân, cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác dữ liệu hộ tịch và thống kê hộ tịch tin cậy, phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước, hoạch định chính sách và phát triển kinh tế - xã hội”.

Chương trình thể hiện định hướng hiện đại hóa toàn diện, đồng bộ và chuyên sâu, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ giai đoạn xây dựng nền tảng (2017 - 2024) sang giai đoạn hoàn thiện, tích hợp và khai thác hiệu quả dữ liệu số phục vụ Chính phủ số và phát triển bền vững. Chương trình không chỉ tiếp nối mà còn nâng tầm về chất lượng, phạm vi và mức độ hoàn thiện hệ thống Đăng ký Hộ tịch và Thống kê Dân số (CRVS) của Việt Nam.

Theo đó, Chương trình đặt ra mục tiêu phổ cập Giấy khai sinh điện tử và hồ sơ hộ tịch điện tử cá nhân cho toàn bộ công dân, đồng thời tạo lập hồi tố bản điện tử Giấy khai sinh cho tất cả công dân đăng ký khai sinh trước năm 2016 và còn sống. Đây là giải pháp mang tính căn cơ để bảo đảm mọi công dân, kể cả nhóm yếu thế và đối tượng chưa được đăng ký đầy đủ trước đây đều có giấy tờ hợp lệ vào năm 2030. Công tác làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu được nhấn mạnh nhằm khắc phục tình trạng dữ liệu thiếu đồng bộ, tạo điều kiện để chia sẻ và khai thác dữ liệu hiệu quả hơn giữa các ngành.

Chương trình cũng đặt ra yêu cầu Bộ Y tế chuẩn hóa dữ liệu chứng sinh và báo tử, bảo đảm cập nhật đầy đủ, đồng bộ trên hệ thống. Đồng thời, mục tiêu tăng tỷ lệ xác định nguyên nhân tử vong theo tiêu chuẩn ICD lên 80% tại cơ sở y tế và ghi nhận 90% nguyên nhân tử vong ngoài cơ sở y tế đến năm 2030 được xác định là bước tiến quan trọng nhằm lấp đầy các khoảng trống dữ liệu. Việc này sẽ hỗ trợ nâng cao chất lượng thống kê sự kiện sinh, tử của cả nước, đặc biệt đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa - nơi ghi nhận sự kiện dân số còn nhiều hạn chế.

Hội nghị đã dành nhiều thời gian để các đại biểu trao đổi, thảo luận. Các nội dung thảo luận tập trung vào những điểm mới của Luật Hộ tịch năm 2026 và Chương trình hành động quốc gia về đăng ký, thống kê hộ tịch giai đoạn 2026 - 2030, các vấn đề chuyên môn, nghiệp vụ trong quá trình thực hiện công tác chuyển đổi số, liên thông dữ liệu hộ tịch, nâng cao năng lực thực thi và bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch. Trên cơ sở các ý kiến trao đổi, báo cáo viên đã giải đáp, hướng dẫn cụ thể, đồng thời làm rõ những nội dung giúp các đại biểu thống nhất nhận thức và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.