Đề xuất thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về bảo hộ quyền đối với giống cây trồng

Việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ nhằm thể chế hóa các chủ trương về hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức bộ máy, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh; đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, Bộ KH&CN chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và trực tiếp quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.

Việc phân công này cơ bản phù hợp với điều kiện lịch sử tại thời điểm ban hành Luật, nhưng trong bối cảnh phát triển mới, mô hình quản lý phân tán đối với các đối tượng sở hữu trí tuệ đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập.

Về bản chất pháp lý, quyền đối với giống cây trồng là một quyền sở hữu trí tuệ có tính chất gần với quyền sở hữu công nghiệp. Việc xác lập quyền đối với giống cây trồng được thực hiện thông qua cơ chế đăng ký, thẩm định hình thức, thẩm định nội dung, cấp văn bằng bảo hộ, duy trì hiệu lực, chuyển giao quyền và bảo vệ quyền tương tự như đối với một số đối tượng sở hữu công nghiệp. 

Các tiêu chí đánh giá điều kiện bảo hộ giống cây trồng như tính mới, tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định cũng là các tiêu chí đánh giá mang tính kỹ thuật tương tự như tiêu chí đánh giá sáng chế (tính mới, trình độ sáng tạo, khả năng áp dụng công nghiệp). 

Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia tổ chức cơ quan bảo hộ giống cây trồng theo hướng gắn với hệ thống quản lý sở hữu trí tuệ hoặc cơ quan quản lý đổi mới sáng tạo nhằm bảo đảm tính thống nhất về xác lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đó, Bộ KH&CN hiện là cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ, đang quản lý đồng bộ hệ thống xác lập quyền sở hữu công nghiệp, cơ sở dữ liệu quốc gia về sở hữu công nghiệp, hạ tầng số phục vụ tiếp nhận và xử lý đơn đăng ký, hệ thống công bố và tra cứu thông tin sở hữu trí tuệ, cùng đội ngũ chuyên môn về thẩm định các đối tượng sở hữu công nghiệp.

Việc chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng sang Bộ KH&CN sẽ tạo điều kiện tận dụng hiệu quả hạ tầng kỹ thuật, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực và kinh nghiệm quản lý sẵn có; đồng thời bảo đảm thống nhất trong quản lý hoạt động xác lập quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm đầu mối quản lý.

Bên cạnh đó, hoạt động bảo hộ giống cây trồng hiện nay chưa gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Trong khi đó, giống cây trồng ngày càng trở thành tài sản trí tuệ có giá trị cao, gắn chặt với công nghệ sinh học, công nghệ gen, dữ liệu số và chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại. Điều này đòi hỏi cơ chế quản lý phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sản xuất ngành sang tư duy quản trị tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo.

Việc chuyển giao chức năng quản lý cũng đã được các cơ quan liên quan trao đổi. Ngày 27/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có công văn gửi Bộ KH&CN về việc chuyển giao nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo hộ giống cây trồng.

Sau đó, Báo cáo số 4568/BC-BNNMT ngày 9/5/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định việc chuyển nhiệm vụ quản lý nhà nước và thẩm quyền giải quyết 8 thủ tục hành chính về bảo hộ giống cây trồng sẽ được xử lý tổng thể trong quá trình sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 11 theo hướng bỏ trách nhiệm quản lý nhà nước quyền đối với giống cây trồng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước này cho Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đơn giản hóa thủ tục bảo hộ

Bên cạnh việc kiện toàn đầu mối quản lý, dự thảo Luật cũng đề xuất nhiều nội dung nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Cụ thể, dự thảo bãi bỏ các quy định về đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp; bãi bỏ quy định về điều kiện đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ (áp dụng cho tổ chức) và điều kiện đối với giám định viên sở hữu công nghiệp, giám định viên quyền đối với giống cây trồng.

Trong lĩnh vực giống cây trồng, dự thảo lược bỏ nhiều quy định chi tiết về thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục thẩm định, khảo nghiệm kỹ thuật, phục hồi hiệu lực Bằng bảo hộ giống cây trồng..., chỉ giữ các quy định mang tính nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đáng chú ý, thời hạn công bố đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng được đề xuất rút từ 90 ngày xuống còn 30 ngày. 

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc tập trung đầu mối quản lý sẽ tạo điều kiện thống nhất trong xây dựng chính sách, hoàn thiện pháp luật, phát triển cơ sở dữ liệu và cung cấp dịch vụ công. Việc kết nối, khai thác hiệu quả các nền tảng số và cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ cũng được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, giảm chi phí hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Quá trình chuyển giao có thể phát sinh yêu cầu về nhân lực, cơ sở dữ liệu và quy trình nghiệp vụ giữa các cơ quan liên quan. Tuy nhiên, những tác động này chủ yếu mang tính ngắn hạn và có thể kiểm soát thông qua lộ trình phù hợp, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động tiếp nhận, xử lý đơn đăng ký và cấp bằng bảo hộ giống cây trồng.

Đáng chú ý, việc triển khai các quy định mới được xác định không làm phát sinh tổ chức hành chính mới thuộc Bộ KH&CN, không làm tăng biên chế hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Thu Giang - Báo Điện tử Chính phủ