Bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số lĩnh vực hộ tịch

Người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại UBND cấp xã bất kỳ

Luật Hộ tịch năm 2026 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, ngày 23/4/2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, Luật Hộ tịch năm 2026 đã thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, khắc phục những vướng mắc, không còn phù hợp, kịp thời giải quyết những vấn đề bất cập phát sinh trong thực tế, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

Luật phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, chỉ quy định những nội dung có tính nguyên tắc, ổn định, thuộc thẩm quyền Quốc hội; hạn chế quy định chi tiết, tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Giới thiệu về những điểm mới của Luật Hộ tịch năm 2026, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh nêu rõ, Luật gồm 4 Chương, 30 điều, thể hiện bước chuyển căn bản trong tư duy quản lý hành chính nhà nước, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy dữ liệu làm nền tảng quản trị và lấy chuyển đổi số làm động lực đổi mới phương thức quản lý.

Đồng thời, Luật tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ. So với Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều đổi mới căn bản cả về tư duy lập pháp, mô hình quản lý và phương thức tổ chức thực hiện.

Cụ thể, Luật Hộ tịch năm 2026 phân quyền triệt để, gắn với nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở, thẩm quyền đăng ký tất cả sự kiện, thông tin hộ tịch trong nước được giao cho UBND cấp xã. Người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, mà không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.

Luật cũng quy định, cơ sở dữ liệu hộ tịch được xác định là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.

Đồng thời, quy định đẩy mạnh số hóa dữ liệu hộ tịch và xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định nguyên tắc “người dân chỉ cung cấp thông tin một lần”, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, thay vì yêu cầu người dân cung cấp nhiều loại giấy tờ như trước đây.

Theo khoản 7 Điều 3 của Luật, cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan, phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu, không yêu cầu nộp, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ là thành phần hồ sơ, trừ trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

Chuyển từ “quản lý thụ động” sang “phục vụ chủ động”

So với Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2026 đã chuyển từ phương thức “quản lý thụ động” sang “phục vụ chủ động”, với các quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Tại khoản 2 Điều 15 Luật quy định, UBND cấp xã theo sự lựa chọn của người yêu cầu đăng ký khai sinh có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Khoản 2 Điều 20 quy định tương tự đối với khai tử.

Toàn cảnh họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 9 luật. Ảnh: Minh Trang

Bên cạnh đó, Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân, giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, với việc bổ sung nhiều quy định mới như đăng ký hộ tịch đối với người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh đã được giải quyết ở nước ngoài đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam; bổ sung quy định về giám sát việc giám hộ; hoàn thiện quy định về thay đổi thông tin hộ tịch...

Để bảo đảm việc triển khai được thống nhất, không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, Luật đã quy định các nội dung chuyển tiếp phù hợp đối với giấy tờ hộ tịch, dữ liệu hộ tịch và các thủ tục đang được giải quyết trước thời điểm Luật có hiệu lực thi hành.

Theo đó, các giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục có giá trị sử dụng, các trường hợp đã tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa giải quyết xong thì được tiếp tục thực hiện theo quy định. Đồng thời, phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, Luật giao Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về thể chế, hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực và kinh phí để tổ chức thi hành hiệu quả, đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn nhằm bảo đảm các quy định mới của Luật được triển khai đồng bộ, thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

"Luật Hộ tịch năm 2026 là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số lĩnh vực hộ tịch. Với nhiều đổi mới về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa và liên thông dữ liệu, Luật sẽ tạo thuận lợi hơn cho người dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh.