Chuyển đổi số mở lối cho nông nghiệp xanh

Những thay đổi này đang diễn ra tại nhiều hợp tác xã (HTX) nông nghiệp trên địa bàn TP.HCM và được chia sẻ tại hội thảo “Chuyển đổi xanh: Kết nối giải pháp số vào chuỗi giá trị sản phẩm và sản xuất thực tiễn” do Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) tổ chức ngày 27/5/2026.

Tại TP.HCM, HTX nông nghiệp Ổi Thanh Kiên được xem là mô hình tiêu biểu cho xu hướng chuyển đổi số (CĐS) trong nông nghiệp. Thay vì canh tác theo phương thức truyền thống, HTX đã đưa công nghệ Internet vạn vật (IoT), hệ thống tưới tiết kiệm và máy bay không người lái (drone) vào quản lý sản xuất.

Nhờ các giải pháp số, lượng nước tưới và vật tư đầu vào được kiểm soát tốt hơn, giúp chi phí sản xuất giảm hơn 30% so với trước đây. Dữ liệu quy trình canh tác cũng được cập nhật thường xuyên, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và kết nối với các kênh phân phối hiện đại.

Không riêng HTX Ổi Thanh Kiên, nhiều HTX khác tại TP. HCM cũng đang chuyển mình theo hướng tương tự. HTX nông nghiệp công nghệ cao Kim Long (xã Phú Giáo), đầu tư đồng bộ hệ thống tưới, châm phân tự động, ứng dụng nhà màng trong sản xuất dưa lưới, nhằm kiểm soát môi trường canh tác và nâng cao chất lượng sản phẩm. Toàn bộ sản phẩm đều được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc.

Hay như HTX rau sạch Gia Đình ứng dụng hệ thống phun sương, nhà màng, điện mặt trời mái nhà kết hợp sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học nhằm giảm chi phí sản xuất và hạn chế tác động môi trường. Ở lĩnh vực chế biến, HTX Ong mật Thảo Trinh đầu tư dây chuyền chế biến mật ong tự động bằng công nghệ hạ thủy phần chân không, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm trước khi đưa ra thị trường trong nước và xuất khẩu.

Theo ông Lê Thanh Dân, Phó Trưởng phòng Chính sách phát triển, Liên minh HTX TP.HCM, nhiều HTX hiện đã ứng dụng nhật ký điện tử, phần mềm quản lý sản xuất, mã QR và bán hàng trực tuyến. Nhờ đó, chi phí trung gian giảm đáng kể, thông tin sản phẩm minh bạch hơn và khả năng kết nối thị trường cũng được mở rộng. 

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm an toàn, phát thải thấp và thân thiện môi trường. Với nông sản hiện nay, chất lượng thôi chưa đủ mà còn phải chứng minh được quy trình sản xuất và tính minh bạch của sản phẩm.

Chuyển đổi số vẫn là bài toán khó

Dù chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang mở ra nhiều cơ hội, khu vực kinh tế tập thể vẫn đối mặt không ít rào cản.

Theo ông Lê Thanh Dân, phần lớn HTX hiện có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế, thiếu tài sản thế chấp nên khó tiếp cận tín dụng để đầu tư công nghệ. Trong khi đó, cả chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đều cần nguồn lực đầu tư ban đầu khá lớn. Một khó khăn khác là nhân lực số còn thiếu và yếu. Nhiều cán bộ HTX vẫn quen với cách điều hành truyền thống, chưa có kỹ năng thương mại điện tử, quản trị dữ liệu hay bán hàng trực tuyến.

Không ít HTX hiện mới chỉ dừng ở việc sử dụng phần mềm kế toán, gắn mã QR hoặc đăng sản phẩm lên mạng xã hội. Trong khi đó, việc xây dựng chuỗi dữ liệu liên thông từ sản xuất, chế biến đến logistics và tiêu thụ vẫn còn hạn chế.

HTX giới thiệu sản phẩm tại Ngày hội “Startup Connection Day”. (Ảnh: SH)

Theo ông Phạm Văn Quân, Giám đốc Công ty CP Công nghệ Checkee, hoạt động truy xuất nguồn gốc hiện vẫn tồn tại tình trạng dữ liệu rời rạc, thiếu đồng bộ giữa các hệ thống. Trong khi đó, yêu cầu minh bạch thông tin đang trở thành điều kiện gần như bắt buộc, để hàng hóa tham gia chuỗi phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu. 

Ở góc độ thị trường, nhiều ý kiến cho rằng, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở khả năng xây dựng thương hiệu và niềm tin. Nhiều HTX vẫn chưa chú trọng đúng mức đến nhãn hiệu, bao bì và bảo vệ tài sản trí tuệ để nâng cao giá trị sản phẩm.

Muốn đi xa phải liên kết và xây dựng hệ sinh thái số

Ông Phạm Minh Nhật, Phó Trưởng phòng Kinh tế hợp tác và Trang trại, Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM cho biết, trong giai đoạn tới, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ là hai trụ cột quan trọng để tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững.

Theo đó, TP. HCM sẽ tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ nông nghiệp đô thị và nông nghiệp công nghệ cao, tập trung vào tín dụng xanh, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, phát triển logistics nông nghiệp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong sản xuất.

Thành phố cũng định hướng phát triển các chuỗi giá trị nông sản xanh, phát thải thấp. Đồng thời, đẩy mạnh số hóa vùng sản xuất, quản trị chuỗi bằng nền tảng số và kết nối dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc, dự báo thị trường, điều hành sản xuất.

Theo ông Phạm Minh Nhật, bên cạnh yếu tố công nghệ, TP.HCM cũng đặt mục tiêu tiếp tục củng cố kinh tế tập thể, nâng cao năng lực HTX, để các đơn vị này thực sự trở thành trung tâm tổ chức sản xuất, chuyển giao công nghệ và kết nối thị trường cho nông dân.

Chia sẻ giải pháp hỗ trợ sản xuất, kinh doanh cho HTX tại Hội thảo. (Ảnh: SH)

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi trong thời gian tới, ông Lê Thanh Dân cho rằng cần tập trung đồng thời nhiều giải pháp. Trước hết là nâng cao nhận thức về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cho cán bộ HTX và người dân, bởi đây không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc của thị trường.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế hỗ trợ tín dụng và công nghệ phù hợp hơn cho HTX, nhất là các đơn vị quy mô nhỏ, thiếu vốn đầu tư ban đầu. Việc đào tạo nhân lực số, kỹ năng thương mại điện tử, quản trị dữ liệu và bán hàng trực tuyến cũng cần được đẩy mạnh.

Theo ông Lê Thanh Dân, TP. HCM cũng cần thúc đẩy xây dựng chuỗi giá trị số đồng bộ, hỗ trợ HTX tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái sản xuất - chế biến - logistics - tiêu thụ thay vì hoạt động rời rạc như hiện nay. Đồng thời, cần nhân rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn, sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng chuyển đổi số chỉ thực sự hiệu quả khi có sự liên kết chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và HTX, tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ đủ mạnh cho khu vực kinh tế tập thể.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, nông nghiệp TP.HCM đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi nhanh hơn. Ở hành trình đó, công nghệ không còn là giải pháp thử nghiệm, mà đang dần trở thành “tấm vé” để nông sản bước vào những thị trường có giá trị cao hơn./.