Thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao tính minh bạch trong đấu giá tài sản

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) Lê Văn Tuấn cho biết, Luật Đấu giá tài sản được Quốc hội thông qua năm 2016 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2017. Qua gần 10 năm triển khai thực hiện, Luật đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động đấu giá tài sản, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong xử lý tài sản, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân có tài sản đấu giá cũng như người tham gia đấu giá.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, thực tiễn thi hành Luật đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Một số quy định chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thị trường; tình trạng thông đồng, dìm giá, lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi vẫn còn xảy ra ở một số nơi; hiện tượng bỏ cọc sau khi trúng đấu giá, đặc biệt đối với một số loại tài sản có giá trị lớn, đã tác động không nhỏ đến tính nghiêm minh, hiệu quả của hoạt động đấu giá. Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển các loại hình tài sản mới cũng đang đặt ra những đòi hỏi cấp thiết đối với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về đấu giá tài sản.

Do đó, dự thảo Luật tập trung sửa đổi toàn diện trên cơ sở 05 nhóm chính sách lớn:

Thứ nhất, về tiêu chuẩn đấu giá viên. Dự thảo Luật có bước đổi mới quan trọng khi mở rộng đối tượng được tham gia đào tạo nghề đấu giá viên. Nếu như trước đây chỉ những người tốt nghiệp đại học thuộc các ngành Luật, Kinh tế, Kế toán, Tài chính, Ngân hàng hoặc Quản trị kinh doanh mới đủ điều kiện thì nay dự kiến mở rộng cho người tốt nghiệp đại học ở tất cả các lĩnh vực. Việc mở rộng này nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển thị trường đấu giá tài sản tự nguyện như tranh ảnh, cổ vật, di vật, tác phẩm nghệ thuật, công trình kiến trúc và nhiều loại tài sản đặc thù khác. Đây cũng là xu hướng phổ biến trên thế giới, góp phần thu hút các nhà sưu tập, nhà đầu tư và từng bước hình thành thị trường đấu giá nghệ thuật phát triển ngay tại Việt Nam. Cùng với việc mở rộng đầu vào, dự thảo Luật đồng thời siết chặt các yêu cầu về đào tạo nghề, tập sự và kiểm tra năng lực nhằm bảo đảm chất lượng đội ngũ đấu giá viên.

Thứ hai, về tổ chức hành nghề đấu giá tài sản. Dự thảo Luật tiếp tục thực hiện chủ trương cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành. Hoạt động đấu giá tài sản sẽ không còn được xác định là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, việc thành lập doanh nghiệp thực hiện theo Luật Doanh nghiệp. Đồng thời, dự thảo Luật cho phép các tổ chức đấu giá trong nước được hợp tác với các tổ chức nước ngoài trong lĩnh vực đấu giá tài sản tự nguyện nhằm thúc đẩy hội nhập và nâng cao tính chuyên nghiệp của thị trường. Đối với tài sản công, việc tổ chức đấu giá vẫn do các tổ chức trong nước thực hiện để bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Thứ ba, về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản. Dự thảo Luật được thiết kế lại theo hướng tách bạch giữa tài sản bắt buộc phải đấu giá và tài sản đấu giá theo nhu cầu tự nguyện. Đối với tài sản bắt buộc đấu giá, dự thảo rà soát trên cơ sở hơn 20 nhóm tài sản đang được quy định trong các luật chuyên ngành như đất đai, tài sản công, tài sản thi hành án, tần số vô tuyến điện, khoáng sản, hàng dự trữ quốc gia... Luật Đấu giá tài sản chỉ quy định trình tự, thủ tục đấu giá, còn việc xác định loại tài sản nào phải đấu giá sẽ do pháp luật chuyên ngành điều chỉnh.

Để tăng cường tính công khai, minh bạch, dự thảo Luật quy định rõ trách nhiệm của người có tài sản và tổ chức đấu giá trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi thông đồng, dìm giá, hay còn gọi là tình trạng “quân xanh, quân đỏ”. Đối với các tài sản đặc thù như quyền sử dụng đất hoặc quyền khai thác khoáng sản, dự thảo kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ từ 30 ngày lên 45 ngày, trong đó doanh nghiệp có khoảng thời gian chuẩn bị dài hơn để chứng minh năng lực tài chính, nguồn vốn và các điều kiện triển khai dự án.

Thứ tư, về tiền đặt trước và chế tài xử lý vi phạm. Dự thảo Luật luật hóa các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm trong thời gian qua. Đối với cá nhân tham gia đấu giá đất ở, mức tiền đặt trước có thể được nâng lên đến 50% giá khởi điểm nhằm hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc. Đối với các dự án có giá trị lớn, mức tiền đặt trước tiếp tục được duy trì trong khoảng từ 10% đến 20% do giá trị tài sản rất lớn. Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung cơ chế công khai danh sách các trường hợp bỏ cọc trên cổng thông tin điện tử, đồng thời áp dụng biện pháp cấm tham gia đấu giá trong thời gian từ 6 tháng đến 5 năm tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Thứ năm, về đấu giá trực tuyến và công khai kết quả đấu giá. Dự thảo Luật thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong hoạt động đấu giá, hướng tới thực hiện toàn bộ quy trình trên môi trường điện tử từ đăng ký tham gia, nộp hồ sơ, nộp tiền đặt trước, trả giá cho đến ký kết các thủ tục liên quan. Đồng thời, các tổ chức đấu giá sẽ có trách nhiệm công khai kết quả đấu giá trên hệ thống thông tin điện tử, qua đó từng bước hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về giá tài sản, phục vụ công tác quản lý nhà nước và nhu cầu tra cứu của người dân, doanh nghiệp.

Ngoài các nội dung nêu trên, dự thảo Luật còn bổ sung nhiều quy định mới đáng chú ý như nguyên tắc người tham gia đấu giá được hiểu là đã đồng ý mua tài sản theo giá khởi điểm ngay từ thời điểm đăng ký tham gia; thu hẹp phạm vi áp dụng thủ tục đấu giá rút gọn; phân định rõ cơ chế xử lý sau đấu giá đối với từng nhóm tài sản; đồng thời lần đầu tiên ghi nhận hình thức đấu giá xuống đối với tài sản tự nguyện theo thông lệ quốc tế.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận sâu về các nhóm chính sách, các quy định cụ thể của dự thảo Luật; đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm để Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật với chất lượng cao nhất trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Đại diện Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội phát biểu tại Hội thảo

Qua nghiên cứu dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) và từ thực tiễn tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất trên địa bàn thành phố Hà Nội, đại diện Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội tham gia một số ý kiến liên quan đến quy định xử lý vi phạm.

Theo đó, tại điểm 3 khoản 41 Điều 1 Luật số 37/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 70 của Luật Đấu giá tài sản năm 2016 đã quy định cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư hoặc quyền khai thác khoáng sản là cơ quan có thẩm quyền quyết định việc cấm tham gia đấu giá đối với các trường hợp vi phạm. Tuy nhiên, tại Điều 61 của dự thảo Luật về xử lý vi phạm hiện chưa quy định rõ cơ quan nào có trách nhiệm tham mưu, đề xuất để cơ quan có thẩm quyền xem xét, ban hành quyết định cấm tham gia đấu giá.

Do đó, Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định giao cơ quan tư pháp, với vai trò là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đấu giá tài sản, có trách nhiệm chủ trì hoặc tham mưu cho cơ quan có thẩm quyền trong việc xem xét, trình ban hành quyết định cấm tham gia đấu giá đối với các trường hợp vi phạm theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, thực tiễn hiện nay cũng đặt ra vướng mắc đối với trường hợp người trúng đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư hoặc người trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản không thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền trúng đấu giá dẫn đến việc cơ quan có thẩm quyền phải ban hành quyết định hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá. Trong các trường hợp này, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trách nhiệm tiếp theo của đơn vị được giao thực hiện đấu giá cũng như tổ chức hành nghề đấu giá tài sản sau khi quyết định hủy có hiệu lực. Do đó, vị đại diện kiến nghị nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về vấn đề này.

Tổng Giám đốc Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt Đỗ Thị Hồng Hạnh cho rằng, dự thảo Luật cần tiếp tục làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của tổ chức đấu giá tài sản và người có tài sản đấu giá. Trên thực tế, tổ chức đấu giá chủ yếu thực hiện các công việc mang tính thủ tục như niêm yết thông tin, bán và tiếp nhận hồ sơ, thu tiền đặt trước, tổ chức phiên đấu giá và các thủ tục liên quan theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, trách nhiệm xác định đối tượng tham gia đấu giá, điều kiện của nhà đầu tư và việc thẩm định, xét duyệt các điều kiện đó phải thuộc về người có tài sản.

Một vấn đề khác mà bà Đỗ Thị Hồng Hạnh đặc biệt quan tâm là việc kiểm soát năng lực, kinh nghiệm của nhà đầu tư tham gia đấu giá các dự án lớn.

Thực tế hiện nay cho thấy có tình trạng sau khi thông báo đấu giá được công bố thì chỉ vài ngày sau đã xuất hiện các doanh nghiệp mới thành lập để tham gia đấu giá. Mục tiêu của một số trường hợp không phải để trực tiếp đầu tư, triển khai dự án mà nhằm mục đích chuyển nhượng dự án sau khi trúng đấu giá. Có những dự án được chuyển nhượng qua nhiều vòng, thậm chí từ 5 - 7 lần, làm giá trị dự án bị đẩy lên rất cao nhưng trên thực tế lại không được đưa vào khai thác, sử dụng. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn lực xã hội mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các hành vi lừa đảo hoặc giao dịch khi chưa đủ điều kiện pháp lý.

Do đó, bà Đỗ Thị Hồng Hạnh đề nghị nghiên cứu quy định chặt chẽ hơn về năng lực và kinh nghiệm của nhà đầu tư tham gia đấu giá các dự án có quy mô lớn. Chẳng hạn, nhà đầu tư cần chứng minh đã từng thực hiện các dự án tương tự hoặc có quy mô tương đương khoảng 50% đến 70% giá trị dự án đang đấu giá. Đồng thời, nên trao quyền cho địa phương xem xét, quyết định các tiêu chí cụ thể trên cơ sở đặc điểm của từng loại tài sản và yêu cầu quản lý tại địa phương.